Sistem Değişmeden Sömürü Bitmez

Sistem Değişmeden Sömürü Bitmez

Fon Vurgunu Sistemin Arızası Değil İşleyişidir

Fonları manipüle ederek haksız kazanç sağlayanlara, elde ettikleri kazancı belirlenen hesaba yatırmaları halinde soruşturma ve cezai yaptırımdan kurtulma imkani verilmesi, ilk bakışta sermaye piyasalarının denetimiyle ilgili bir düzenleme gibi görünüyor. Oysa bu olay kapitalist ekonominin daha derin bir özelliğini görünür kılıyor. Tartışılması gereken yalnızca kimin hangi fonu manipüle ettiği ve ne kadar haksız kazanç sağladığı değildir. Toplumsal olarak üretilen değerin kimlerin elinde toplandığı ve bu aktarımın hangi kurumlar aracılığıyla gerçekleştirildiği sorunudur.

Kapitalist ekonomide fonlar, borsalar, bankalar ve diğer finansal kurumlar paranın daha fazla paraya dönüşmesini sağlayan büyük bir sistemin parçalarıdır. Finansallaşma büyüdükçe servet sahibi olmak yeni servete ulaşmanın güçlü araçlarından biri haline gelir. Emeğiyle yaşayan milyonlar ise ücret, kira, faiz, borç, vergi ve temel tüketim harcamaları üzerinden bu büyük dolaşımın kaynaklarını üretir. Ekonomik sistem böylece yalnızca mal ve hizmet üretmez. Aynı zamanda serveti toplumun geniş kesimlerinden sermayenin yoğunlaştığı merkezlere taşıyan sürekli bir mekanizma üretir.

Yapısal Hırsızlık

Hırsızlık çoğunlukla bir kişinin başka bir kişiye ait mala el koyması olarak tanımlanır. Böyle bir olayda fail bellidir, mağdur bellidir ve alınan mal bellidir. Kapitalist ekonomideki servet aktarımı ise milyonlarca ekonomik ilişkiye yayıldığı için aynı açıklıkta görünmez.

Yapısal hırsızlık kavramı bu görünmeyen ilişkiyi anlatır. Toplumsal olarak üretilen değerin, onu üretenlerden ekonomik ve hukuki mekanizmalar aracılığıyla sürekli uzaklaştırılması ve sermaye sahibi kesimlerde yoğunlaştırılması bu yapının temelidir. İşçinin ürettiği değerin bir bölümü kara dönüşür. Kiracının gelirinin bir bölümü mülk sahibinin servetine eklenir. Borçlunun ödediği faiz finans sermayesinin gelirini büyütür. Tüketicinin temel ihtiyaçları için yaptığı harcamalar büyük şirketlerin karlarına akar. Doğa, toprak, su ve kamusal varlıklar metalaştırıldıkça ortak yaşam alanları da sermaye birikiminin kaynaklarına dönüşür.

Bu ilişkilerin büyük bölümü yasaların içinde gerçekleşir. Yapısal hırsızlık kavramı da gücünü bu noktadan alır. Yasallık ile adalet aynı anlama gelmez. Hukuk mevcut mülkiyet ilişkilerini korurken, siyasal ekonomi değeri kimin ürettiğine, kimin sahiplendiğine ve servetin hangi yönde hareket ettiğine bakar.

Manipülasyon Sistemin Yoğunlaşmış Biçimidir

Fon manipülasyonu bu düzenin içinde daha görünür hale gelen bir servet aktarımıdır. Büyük sermaye sahibi bilgiye, finansal araçlara, profesyonel kadrolara ve piyasa gücüne ulaşabilir. Küçük yatırımcı aynı piyasaya sınırlı tasarrufu ve sınırlı bilgisiyle girer. Kağıt üzerinde eşit görünen iki yatırımcı gerçekte büyük bir güç eşitsizliği içinde karşılaşır.

Manipülatör bu ilişkinin hukukun çizdiği sınırı aşan aktörüdür. Bu nedenle manipülasyonu yalnızca birkaç kişinin ahlaki bozulması olarak görmek ekonomik düzenin bütününü perdeler. Sistem paradan daha fazla para kazanmayı başarı ölçüsü haline getirdiğinde spekülasyon, servet yoğunlaşması ve finansal güç ekonomik yaşamın olağan parçalarına dönüşür. Manipülasyon ise aynı mantığın yasaların suç kabul ettiği biçimlerinden biri olarak belirir.

Haksız kazancı geri veren manipülatörün cezadan kurtulabilmesi bu çelişkiyi daha da büyütür. Para önce haksız kazancın aracı, ardından hukuki sorumluluktan kurtulmanın aracı haline gelir. Böyle bir düzenleme topluma güçlü bir mesaj verir. Ekonomik gücü bulunan kişi açısından hukuki yaptırım da maliyet hesabının bir parçasına dönüşebilir.

Yoksulluk ve Servet Aynı İlişkinin İki Yüzüdür

Toplumdaki büyük servetlerle yaygın yoksulluğu birbirinden bağımsız olgular gibi değerlendirmek ekonomik ilişkinin bütününü parçalar. Bir tarafta servet birikirken diğer tarafta milyonlarca insan yaşamını ücretle, krediyle ve borçla sürdürür. Üretilen toplam zenginlik büyürken bu zenginliğin mülkiyeti giderek belirli ellerde yoğunlaşır.

Bu nedenle yoksulluk yalnızca gelir azlığı değildir. Üretilen toplumsal değerin paylaşım biçiminin ürünüdür. Bir insanın emeğiyle yarattığı değer üzerinde sahip olduğu pay küçülürken sermaye sahibinin mülkiyet üzerinden aldığı pay büyüyorsa, ekonomik sistem sürekli bir sınıfsal aktarım gerçekleştiriyor demektir.

Yapısal hırsızlık kişisel ahlak üzerinden değil bu ilişki üzerinden anlaşılır. Tek tek kapitalistlerin iyi veya kötü insanlar olması sistemi değiştirmez. Sermayenin kendisini büyütme zorunluluğu rekabeti, kar arayışını, emeğin maliyet olarak görülmesini ve yeni birikim alanlarının yaratılmasını sürekli yeniden üretir. Sorun kişilerin karakterinden önce onları aynı yönde hareket etmeye zorlayan ekonomik ilişkidedir.

Sömürü Sistemin Çalışma Biçimidir

Bu nedenle yalnızca kötü patronları, manipülatörleri, bankerleri veya yolsuzluk yapan yöneticileri değiştirmek sömürüyü ortadan kaldırmaz. Daha sıkı denetim bazı suçları azaltabilir. Daha ağır cezalar manipülasyonu sınırlayabilir. Daha güçlü sosyal politikalar emekçilerin yaşam koşullarını iyileştirebilir. Bunların her biri insanların yaşamında gerçek karşılıklar yaratır. Fakat üretim araçlarının mülkiyeti, emeğin ürettiği değerin paylaşımı ve sermaye birikiminin mantığı aynı kaldığı sürece sömürüyü üreten temel ilişki kendisini yeniden kurar.

Kapitalizmin tarihsel gücü de bu yeniden üretme kapasitesinden gelir. Sistem krizlere uyum sağlar, yeni finansal araçlar geliştirir, teknolojiyi kendi birikim sürecine dahil eder ve yeni pazarlar yaratır. Dün fabrika merkezli gerçekleşen sermaye birikimi bugün finans, veri, teknoloji, konut, sağlık, eğitim ve doğanın metalaştırılması üzerinden genişler. Biçimler değişirken değerin aşağıdan yukarıya doğru hareketi devam eder.

Sistem Değişmeden Sömürü Bitmez

Gerçek dönüşüm, birkaç manipülatörün cezalandırılmasından daha büyük bir toplumsal değişimi gerektirir. Üretenlerin üretim süreçleri üzerinde söz sahibi olduğu, toplumsal zenginliğin ortak ihtiyaçlara yöneldiği, ekonomik kararların küçük bir sermaye grubunun kar beklentisine göre şekillenmediği yeni bir mülkiyet ve bölüşüm düzeni gerekir.

Ekonomi yaşamın hizmetine girdiğinde üretimin amacı da değişir. Barınma yatırım aracından önce yaşam hakkına, sağlık pazar olmaktan önce toplumsal hakka, doğa sermaye birikiminin hammaddesinden önce ortak yaşam alanına, emek maliyet kaleminden önce toplumsal zenginliğin yaratıcı gücüne dönüşür.

Fon manipülasyonu bu nedenle büyük tablonun yalnızca görünür parçalarından biridir. Birkaç kişinin haksız kazancını geri almak adaletin küçük bir bölümünü karşılar. Yapısal hırsızlığı üreten mülkiyet, üretim ve bölüşüm ilişkilerini değiştirmek ise sömürünün kaynağına yönelir.

Sömürü sistemin arızası değildir. Sistemin çalışma biçimidir. Sistem değişmeden sömürü bitmez.