Kadın Cinayetleri Politiktir, Çünkü Erkeklik Bir İktidar Alanı Olarak Kuruldu

“Kadın cinayetleri politiktir” sözü, bir cinayetin arkasında mutlaka bir siyasi parti, hükümet görevlisi ya da doğrudan devlet kararı bulunduğunu söylemez. Buradaki politik kavramı çok daha geniştir. Politika, bir toplumda gücün nasıl dağıldığı, kimin sözünün daha fazla değer taşıdığı, kimin ekonomik kaynaklara erişebildiği, çocukların nasıl yetiştirildiği, kadın ve erkeğe hangi rollerin verildiği, şiddetin hangi koşullarda sıradanlaştırıldığı ve bir insanın yaşamını korumak için toplumun hangi kurumları oluşturduğu ile ilgilidir. Bu nedenle bir kadının kendi evinde öldürülmesi ilk bakışta iki insan arasında yaşanan kişisel bir olay gibi görünse de onu mümkün kılan toplumsal ilişkiler ağına baktığımızda karşımıza çok daha büyük bir yapı çıkar. Feminist hareketin “kişisel olan politiktir” sözü tam olarak bu görünmeyen yapıyı görünür hale getirir.

Evin Kapısında Toplum Bitmez

Uzun süre aile, kamusal alanın dışında ve siyasetten bağımsız bir dünya gibi düşünüldü. Devlet, ekonomi, parlamento, fabrika ve sokak politik alan sayılırken ev özel alan kabul edildi. Böylece evin içinde emeğin nasıl bölüşüldüğü, çocukların bakımını kimin üstlendiği, ekonomik kaynakları kimin kontrol ettiği, cinselliğin hangi güç ilişkileri içinde yaşandığı ve kararları kimin verdiği büyük ölçüde siyasetin konusu dışında tutuldu. Oysa evin kapısını kapattığımızda toplum dışarıda kalmaz. Toplumun erkeklik ve kadınlık anlayışı, mülkiyet ilişkileri, ekonomik bağımlılıklar, gelenekler, hukuk, eğitim ve kültür o kapıdan bizimle birlikte içeri girer. Bir erkek kadını kendi yaşamı üzerinde karar verebilen bağımsız bir insan olarak değil, üzerinde hak sahibi olduğu biri olarak görüyorsa bu düşünce yalnızca onun kişisel karakterinden doğmaz. Erkek çocuklarına güç, hakimiyet ve denetim öğretilirken kız çocuklarına uyum, fedakarlık ve bakım sorumluluğu yükleyen uzun bir toplumsal tarihin izlerini taşır.

Erkeklik Kendiliğinden Bir İktidar Değildir

Burada erkekleri doğaları gereği şiddete eğilimli varlıklar olarak tanımlamak ciddi bir hata olur. İnsan davranışını biyolojik kaderle açıklamak, toplumsal dönüşüm imkanını da daraltır. Erkeklik dediğimiz şey yalnızca biyolojik erkek olmaktan çok daha fazlasıdır. Binlerce yıl boyunca aile, miras, mülkiyet, devlet, din, hukuk ve iş bölümü tarafından biçimlendirilmiş toplumsal bir konumdur. Erkeğin ailenin reisi, mülkün sahibi, soyun taşıyıcısı ve karar vericisi olarak kabul edildiği düzenler erkekliği giderek bir iktidar alanına dönüştürdü. Kadının ekonomik ve toplumsal bağımsızlığının genişlemesi, eğitim imkanlarının artması, çalışma yaşamına katılması ve kendi bedeni ile yaşamı üzerinde söz sahibi olması bu tarihsel ilişkiyi değiştiriyor. Kadın özgürleştikçe yalnız kadın değişmiyor, erkekliğin yüzyıllardır üzerine kurulduğu iktidar biçimi de dönüşmek zorunda kalıyor.

Kadın cinayetlerinin politik niteliği en açık biçimde burada ortaya çıkar. Bir erkek ayrılmak isteyen kadının kararını kabul etmiyor, kadının yaşamını kendi iradesinin uzantısı olarak görüyorsa karşımızda yalnızca öfke yoktur. Mülkiyet duygusuyla birleşmiş bir iktidar anlayışı vardır. “Benim eşim”, “benim namusum”, “benim sözüm”, “benden ayrılamaz” biçimindeki dil bile bu ilişkinin tarihsel izlerini taşır. Kadının özgür bir özne olarak kabul edildiği bir toplumsal kültür geliştikçe bu sahiplik ilişkisi de çözülür. Bu nedenle kadın özgürlüğü yalnızca kadınların meselesi değildir. Erkeklerin de hakimiyet üzerinden tanımlanan erkeklik biçiminden kurtulmasının yoludur.

Kişisel Olan Neden Politiktir

“Kişisel olan politiktir” sözü feminist düşüncenin en güçlü müdahalelerinden biridir çünkü siyasal düşüncenin sınırlarını değiştirmiştir. Bir kadının evde ücretsiz bakım emeği vermesi, ekonomik olarak eşine bağımlı hale gelmesi, çocukların bütün sorumluluğunu üstlenmesi, kendi bedeni hakkında karar verirken baskıyla karşılaşması veya ayrılma kararının kabul edilmemesi birbirinden kopuk kişisel olaylar değildir. Bunların arkasında toplumsal iş bölümü, ekonomik düzen, hukuk, eğitim ve kültür birlikte çalışır. Dolayısıyla çözüm de yalnızca cinayet gerçekleştikten sonra faili cezalandırmakla sınırlanamaz. Kadının ekonomik bağımsızlığından sığınma imkanlarına, çocukların yetiştirilme biçiminden eğitime, sosyal politikalardan yargının yaklaşımına kadar geniş bir toplumsal dönüşüm gerekir.

Kadın cinayetlerini azaltmanın en güçlü yollarından biri kadınların yaşam alanını genişletmek, dayanışma ağlarını güçlendirmek ve erkekliği iktidarla özdeşleştiren kültürü dönüştürmektir. Çocuk bakımının yalnız kadının görevi sayılmadığı, ev içi emeğin ortaklaştığı, ekonomik kaynakların daha eşit dağıldığı, erkek çocuklarının üstünlük yerine dayanışmayı öğrendiği, kız çocuklarının kendi yaşamları üzerinde söz sahibi bireyler olarak büyüdüğü bir toplumda kadın erkek ilişkisi de başka bir zemine taşınır. Hukuk bu dönüşümün önemli parçalarından biridir ama tek başına yeterli değildir. Çünkü yasalar davranışları düzenlerken kültür insanların birbirlerini nasıl gördüğünü biçimlendirir.

Kadın Özgürleşmeden Toplum Özgürleşemez

Kadın cinayetleri bu nedenle politiktir. Çünkü cinayetin gerçekleştiği son anın arkasında bazen onlarca yıl boyunca kurulmuş bir güç ilişkisi bulunur. Kadının yaşam hakkını güvence altına almak yalnızca polisiye veya cezai bir mesele değildir. Ekonominin, ailenin, eğitimin, hukukun ve gündelik yaşamın nasıl örgütlendiğiyle doğrudan bağlantılıdır. Bir toplum kadınların özgürlüğünü genişlettiği ölçüde kendi demokratik kapasitesini de genişletir.

Kadın özgürlük mücadelesinin topluma kazandırdığı en önemli düşüncelerden biri de budur. Özgürlük yalnız parlamentoda, meydanda veya işyerinde kurulmaz. Sofrada, ev işlerinin paylaşımında, çocuk yetiştirirken, sevgide, ayrılıkta, cinsellikte ve insanların birbirlerinin kararlarına gösterdiği saygıda da kurulur. Demokrasi evin kapısında duruyorsa eksik kalır. O kapıdan içeri girdiğinde ise siyaset yalnız iktidarı kimin yöneteceği meselesi olmaktan çıkar ve birlikte nasıl yaşayacağımızın ortak arayışına dönüşür.

Kadın cinayetleri politiktir çünkü kadınların yaşamı politiktir. Kadınların özgürlüğü politiktir. Erkekliğin dönüşümü politiktir. Ve bütün bunların sonunda kurulacak daha eşit, dayanışmacı ve özgür yaşam, toplumun tamamının meselesidir.